لطفا این متن را با آهنگ Show Must Go On در پس­زمینه بخوانید!

نه وقت و قصد تصفیه حساب و خرده­گیری است، نه نمک پاشیدن بر زخم دوستانی که - صادقانه یا جز آن - در ده روز اخیر شاهد فروریزی دوبنای آرزویی بودند که دومی، در یکی از غریب­ترین راهکارهای سیاسی تاریخ جهان، توامان هم ویران­کننده­ی اولی تلقی می­شد و هم نجات­دهنده­ی آن!

در صداقت خیلی از دوستانی که زیر بیانیه­ی حمایت از آقای رفسنجانی را امضا کردند شک ندارم، و نیز در نعل وارو زدنشان. اصلی­ترین سوال من و همفکرانم این بود که اگر به نفس ائتلاف ملی اعتقادی هست، چرا این جا و این گونه؟ چرا قبل و بعد از آن، نه؟ با توجه به نتایج به دست­آمده، این بیانیه­ها بیش­تر نشانی از اینرسی سکون بود (یاد شیمی دوران دبیرستان به خیر). مقابل نهادن طیف موسوم به روشنفکران و متفکران در برابر عامه­یی که بی­هیچ توجهی به موج این بیانیه­ها - و به هر دلیلی - کار دیگری کرد، این سوال و جواب را در بطن خود دارد که به راستی هر کدام از این امضاها به طور بالقوه می­تواند چند نفر از عامه­ی مردم را با خود همراه کند؟ چه آن دوست جوانی که دغدغه­های نوشتاریش دسر و بستنی کافه­هاست، و چه آن نویسنده­ی دیرسالی که حیثیت ادبی / کتابی خود را زیر این امضا گرو گذاشت، به راستی فکر می­کرد چند نفر به بینش سیاسی یا انتخاب اخلاقی او اعتماد دارند؟ به شخصه مدت­هاست باور دارم (و داد می­زنم!) دوستان ِ عزیز فراموشکار، دقیقه­ی نود وقت به یادآوردن وظیفه­ی روشنفکری نیست. ما اگر دلم برای سطح فرهنگی این ملت دور از دنیا می­سوزد، به جای تهدید و التماس او به انتخابی که نمی­داند تفاوت و ارجحیتش چیست، با همین شغل یا سرگرمی ادبی خودم زمینه­ساز فرهنگی باشم که روزی دیگر نوع دیگری تصمیم بگیرد: بنویسم، ترجمه کنم، کمی سریع­تر و قوی­تر. اگر با ادبیات و تفکر و صدای جدیدی آشنا می­شوم که شاید یکی از هزار ، به جامعه هم معرفیش کنم تا سه نفر دیگر را هم با خودم همراه کنم، و طلبکار بدفهمی و ناسپاسی ملتی هم نباشم که چنان همیشه بابت این کار نه پولی به من می دهد نه تاج افتخاری بر سرم می گذارد.

در مثالی عینی از رابطه­ی ادبیات و جامعه، امیدوارم حالا دیگر باید تیراژ بالای کتابی چون «بامداد خمار» جای تمسخر نداشته باشد، واقعیت خواندن در کشور ما همین است. اگر در پی تغییر این واقعیت و جایگزینی آن با نوع دیگری از نوشتار هستیم که بدون تمایل به حذف بامدادهای خمار، قدرتمندانه صدای خودش را هم بلند کند، کلیشه­یی­ترین و کارآمدترین راهش هر چه بیش­تر نوشتن و ترجمه کردن است: به / از یک زبان، به / از ده زبان؛ اگر این کتاب مجوز نگرفت، سراغ ده کتاب دیگر رفتن؛ تا روزی که بتوانیم، بگذارند، ادامه دهیم. دنیای مردم، و دنیای ادبیات، خیلی بزرگ است؛ خیلی بزرگ­تر از مقالات پر بغض و اشک و آه و نفرینی که در وبلاگ­ها می­نویسیم.

فضای وبلاگی هزار و یک حسن دارد، اما بزرگ­ترین عیب آن توهمی است که خیلی از ما کاربران را دچار خود می­کند: این که من ِ وبلاگ نویس خود را چنان مرکز جهان و قطب عالم نوشتار می­پندارم که در واگشت معکوسی که به گمانم ریشه در همان خوی استبدادی ایرانی دارد، به جای این که پذیرای امکانات بی­نهایت صدای دیگر این جهان مجازی باشم، شلاق تهمت بی­فرهنگی و جهل را بر همان چند خواننده و همکار محدود این محیط می­کشم. شاید اگر به جای نصیحت و دلالت هم، هر کداممان معلم فقط چهار، پنج بچه در دنیای واقعی باشیم ...

حالا دیگر بعضی دوستان آن سوی آبی باید باور کنند که مثلا ترجمه­ی ادبیات دهه­ی هفتاد آمریکایی در ایران، هنوز یک اتفاق ادبی محسوب می­شود. اگر می­خواهید این اتفاق دو دهه جلو بیاید، آستین بالا بزنید و بنویسید، ترجمه کنید، چاپ کنید. این نوشته ها بر حسب ارزششان جای خود را باز خواهند کرد، گیرم در حرکتی لاک­پشتی، گیرم در ربع قرن.

باری، به شخصه آن چه را که از دستم بر می­آید و به آن اعتقاد دارم، ادامه می­دهم، من هم تا روزی که بتوانم. متن دیگری از بونوئل را در زیر آورده ام:

مراسم عشای ربانی واتیکان

مراسم عشا ربانی واتیکان، عنوان مقاله­یی که به خط لاتین ِ درهم نوشته شده. فیلمی کوتاه، مسابقه­ی میان به جاآورندگان عشا ربانی در میدان سنت پیتر رم را نشان خواهد داد. کلیسا «که همیشه به فتح تمدن­ها و میادین ورزشی توجه داشته» تصمیم گرفته تا مراسم عشای ربانی را هماهنگ با ضرباهنگ پرتپش روح زمانه­ی ما­ برگزار کند. به این منظور، میان هر جفت از ستون­های غول­آسای میدانی که برنینی طراحی کرده، محراب­هایی واقعی نصب شده اند که بر سر هر یک کشیشی مراقب است. با کلمه­ی «حرکت»، کشیشان با حد اعلای سرعتی که بتوانند، شروع به خواندن مراسم عشای ربانی می­کنند. آن­ها در کمال خلوص نیت و با سرعتی باورنکردنی ذکر دومینوس وبیسکوم، صلیب به خود کشیدن، و غیره را به جا می­آورند؛ و در همین حال بچه­کشیش­های مسوول محراب هم با کتاب دعا و سایر آلات برگزاری مراسم کنارشان عقب و جلو می­روند. چند نفری، مثل بوکسورها، از شدت خستگی از پا می­افتند. درنهایت، ماچن رندوز از هوسکا، که با رکورد زمانی یک دقیقه و چهل و پنج ثانیه ذکر عشا را کامل گفته است، برنده اعلام می­شود. او به عنوان جایزه یک ظرف مخصوص نان مقدس و یک سبد حصیری بزرگ آراگونی دریافت می­کند.

مصاحبه­ی بهار محمدی عزیز (اگنس) با من در مورد کتاب هول امروز ۳۰خرداد در روزنامه­ی اعتماد (اين جا) چاپ شده است، تیتر مطلب، حاصل پرسش های دقيق او، این است: تاثیر بورخس از ذهنم پاک­نشدنی است. امیرپویان شیوای گرامی (راز) نیز در همان صفحه یادداشتی فلسفی و جذاب در مورد هستی­شناسی داستان اباطیل این کتاب آورده است.

شاید بگوییم در این روزهای طوفانی جامعه چه حالی می­ماند برای ادبیات و نقد؟ اما کار ما همین است. اگر حدیثی داریم در همین کلمات داستانی می­آوریم. کلمه­ی من انعکاس منی است که خود انعکاس هزل و اضطراب همین جامعه هستم. حرف­هایم در این مصاحبه، در کنار دو یادداشت آخر وبلاگم، بیش از هر زمان نشان­دهنده­ی جهان­بینی من، امید، و ناامیدیم هستند. بهار می­پرسد چرا این همه تلخی؟ چرا این همه خیانت پنهان؟ و چرا طنز؟ امروز بیش از هر زمان نام کتاب برای خودم معنا یافته.

به لحاظ اجتماعی حرفم را زده ام، دوستان باز هم به جای نقد و قبول نکرده­هاشان دنبال تحریم­کننده­یی، بازنده­یی، مجرمی، چیزی می­گردند تا گناه – کدام گناه – را بر گردن او بگذارند و بار را از دل و ذهن خود بردارند. تا کی حرف برنده و بازنده می­زنیم؟ نتیجه­ی بازی «یا با مایی یا بر مایی» چه خواهد بود؟

در داستان کتیبه گفته ام: «ما همه در این هول عظیم غوطه­وریم.» فعلا حرف تازه­یی ندارم.

پی­نوشت دو روز بعد: در روزنامه­ی شرق امروز – چهارشنبه 1 تیر- هم نقد خواندنی و موشکافانه­یی بر کتاب هول چاپ شده با نام فرشته­های فناکننده (اين جا). یکی از نکات بسیار جالبی که آقای نصراله مهدوی، نویسنده­ی محترم، به آن اشاره کرده اند، قدرت تخریب و ویران­گری زن­های این داستان­هاست: می­سوزانند، آتش می­زنند، دستور قتل می­دهند و ... شاید این روحیه­ی عصیان خود من باشد که اگر در داستان­ها فوران نمی­کرد، کارم را در زندگی به همین جاها می­رساند و به جرم قتل روانه­ی زندان می­شدم!! بهتر است داستان­سرایی کرد تا این که به زندان رفت.

گاهی استعداد عجیبی دارم که دشمن­تراشی کنم، شاید همین دوست­هایی که دارم، بد عادتم کرده اند.

انتخابات تمام شد. انتخابات بهانه­ی بحث من است. بحثم کمی طولانی شده. حوصله کنید.

دیروز ِ رای­گیری را با گروهی از اعضاء فامیلم بودم. بهترین نمود دموکراسی را در همان جمع شش نفره­ دیدم: دو نفرمان اصلا رای ندادند، یک رای اولی به قالیباف رای داد، یک نفر به معین، یک نفر به کروبی، یک نفر به رفسنجانی. (خانمی هم در میان جمع بود که با توجه به وضعیت سنی و سلامتی به نظر می­رسید رای آخری باشد!) همه با هم حرف زدند، نظراتشان را گفتند، اعتراضشان را کردند و نهایتا هم هر کس نتیجه­ی خودش را گرفت. کسی در این جمع ادعای روشنفکری نداشت، اگر هم داشت بر زبان نیاوردش. مهم­ترین نکته برای من این بود که هیچ دعوا و توهین و تحقیری هم به میان نیامد که مثلا اگر تو رای نمی­دهی یا به فلانی رای می­دهی یعنی چنینی و چنانی، روشنفکر نیستی، خائنی، روشنگر نیستی و ...

به اقتضای رشته­ی تحصیلیم چند سال پیش مدتی را با جماعت سینمایی گذراندم، این دو سه سال اخیر را بیشتر با بچه­های ادبی بوده ام، با دوستان نویسنده و مترجم وروزنامه­نگار. تجربیات و برداشت­هایم از این کلمه­ی روشنفکر منوط به منش همین گروه­هاست که به ظاهر در جهان غرب هم بدنه­ی اصلی بحث روشنفکری را همین­ها تشکیل می­دهند. نمی­خواهم وارد بحثی تاریخی و تبارشناسانه بشوم و این اعتقاد شخصیم را موشکافی کنم که گرچه بعضی مولفه­های گفتمان روشنفکری در مقاطعی در کشور ما وجود داشته و افرادی هم بوده اند که با حضور در این گفتمان - و حتا حرکت جلوتر از آن - و با داشتن شروط لازم و نه کافی روشنفکری دراین زیرشاخه قرار گرفته اند، اما به نظرم ما اصلا روشنفکر نداریم (برای درس روش تحقیق دانشگاه همین موضوع را انتخاب کرده بودم که ثابت کنم در ایران روشنفکری اجتماعی معنا نداشته و ندارد، تنها گاهی حرکت­های فردی و پراکنده در تغییر شیوه­ی زندگی شخصی، یا جنجال­های جمعی به سوی قله­ی آگاهی: غیر نهادینه، کوتاه، محتوم به شکست.) دقیقا به خاطر همین زیرشاخگی، همین صفت­مندی، همین چسب دوقلوست که فکر می­کنم روشنفکری نه به عنوان یک سبک زندگی ِ حاصل از یقین فکری، بل­که به عنوان یک صفت متحرک که می­توان به اقتضای موقعیت پاک یا جابجایش کرد، پیراهن عثمانی بوده که پشتش پنهان شده ایم تا گناه هر محافظه­کاری و ریاکاری و ترس خودمان را که در شراکت با اقدام دیگران به سرانجامی ناپسند رسیده، به گردن آن دیگری ِ خارج از این گفتمان بیندازیم. وقتی نه من ِ اول شخص بدانم روشنفکری چیست و نه توی دوم شخص، راحت می­توانم هر کرده و ناکرده­ی درست و نادرست خودم و تو را به روشنفکر بودن یا نبودن نسبت بدهم. از ملانصرالدین پرسیدند مرکز دنیا کجاست؟ گفت همین جایی که من ایستاده ام. می­گویید نه، خودتان وجب کنید.

به عناصر مشترک و غیر مشترک اخلاقی طیفی از خودمان که این روزها در هر بحث انتخاباتی با جمله­ی «وظیفه­ی ما روشنفکران ...» شروع کرده ایم، کاری ندارم و نیز به صحت و سقم گمان تمام کسانی که خود را روشنفکر می­دانند. همه آزادند که هر صفتی را که می­خواهند به خود بگیرند، اما آزاد نیستند که کسی را که یکی از عناصر این بازی - مثلا همین آقای معین - را به هر دلیلی برنگزیده، به باد استهزا و تحقیر بگیرند و بگویند فکر نمی­کردیم ملت ایران این قدر بیغ و بی­عقل باشند! این روزها این نگاه از موضع بالا را زیاد دیده ام، نگاه محکوم کردن دیگرانِ ِ خارج از این صف به صفت غیرروشنفکری و مال­اندوزی و مقام­پرستی و ...

من برای کسی نسخه ­نمی­پیچم اما نسخه­های همه را می­خوانم. برای روشنفکری هم شخصا تعریفی دارم که تاوانش را داده ام: انتخاب خودم بوده، از کسی هم بابتش طلبکار نیستم.

یک داستان­نویس گرامی در مصاحبه­یی گفته بود «فرهنگ هر مملکتی را روشنفکرانش می­سازند، نه بازاری­ها و عامه­ی مردم.» گرچه به نظر من این آقای محترم سخت از قافله عقب مانده و توهم خود را واقعیت می­دانند، اما برای شروع، و از آن جا که شنیده ام این مضمون باور برخی دوستان دیگر هم هست، فرض را بر پذیرش این عبارت می­گذارم و سوالم را بر همان پایه مطرح می­کنم. از سویی، از آن جا که ظاهرا امروز طیف اصلی طرفداران دکتر معین منتسب به همین تعریف کلی روشنفکری اند، لاجرم پرسش کلی من از «روشنفکری» آن­ها را بیش از همه مخاطب قرار می­دهد. پرسش من کلی است اما بیش از آن دانشجوی صادق و زلال شهرستانی یا تهرانی که مثل همیشه بی­ادعا و بی­طلب و بی­جنجال رای حمایت از معین - یا هر کس دیگر - را به صندوق ریخته، بیش از آن دوست ستودنی، دوستان مطرح در دنیای روشنفکری را مد نظر دارم. حساب غیر روشنفکرها هم که روشن ست!

دیگر این که از آن کسانی که بیش از همه با نوشتن و سرودن و تدریس، فرهنگ­سازی کردند و به گردن ما حق گذاشتند و رفتند، هیچ گاه نه شنیدم و نه خواندم که خود را روشنفکر پرچمدار توده­ی نادان بدانند: اگر یقینی داشتند با عملشان ثابت کردند. لطفا پشت سر آن ها قایم نشویم که همه می­دانیم نوشتن امروزمان مدیون چه کسانی هست و نیست. نیز، من قصد و توان بی­حرمتی به کسی را ندارم. اگر خواننده­یی میان حرف­هایم بخشی یافت که گمان کرد این اوست، همین جا اعلام می­کنم که هر گونه تشابه افراد این فیلم با اشخاص حقیقی تصادفی است!

1- چرا اکثرا روز واقعه، دقیقه­ی نود، یادمان می­آید که روشنفکریم؟ که باید پرچم هدایت توده را به دست بگیریم؟ من ِ آینده­ساز ِ سرنوشت­ساز روشنفکر در بقیه­ی زندگی غیراتنخاباتی کجا هستم و کجاها روشنفکری خودم را نشان می­دهم؟ روشنفکری من چه تعریفی دارد، آمدیم و اصلا انتخابات و دکتر معینی در کار نبود؟ همین­ که چند ماه یک بار چیزی - داستانی، مقاله­یی، ترجمه­یی، نقدی - بنویسم؟ همین که وبلاگ شیک و خواندنی و ستون نوشته­یی داشته باشم؟ قبول که این عناصر زندگی فکری و ادبی / فلسفی همه از شروط لازم اند، اما روشنفکری ما همین جا تمام می­شود؟ منش زندگی من چیست؟ من ِ نوعی که در زندگی روزمره حرف زدنم لمپنی است، مرتب بدگویی و بددهنی می­کنم، ناهارم سه چهارکیلو غیبت و بدگویی است، کلاه گذاشتن سر افسر راهنمایی را زرنگی می­دانم، از هزارتومان پول مفت هم نمی­گذرم، کل بحث روشنفکری را به یک بشقاب پلوی یک مهمانی ساز و ضربی می­بخشم و ... حالا پرچمدار توده­ی مردم می­شوم؟ منی که دغدغه­ی روزمره ام خرابی اتوموبیلم و کیفیت بد غذای فلان رستوران است، منی که به خاطر استخدام رسمی در دانشگاه و شرکت و اداره­ام تن به هر خفت و کلکی می­دهم، کجای کارم از باقی مردم جداست که می­خواهم هدایتشان کنم؟ کداممان چنین نبوده ایم؟

2- خیلی از دوستان من در همین محدوده­ی روشنفکری نقدهای اساسی به مثلا عملکرد صدا و سیما و ممیزی وزارت ارشاد و ... دارند و در مقام حرف مرتب هم تکرارش می­کنند. منی هم که به صدا و سیما نقد دارم، کاری که عملا ازدستم بر­آمده این بوده که در تمام این سال­ها با صدا و سیما همکاری نکرده ام: حتا در حد یک گفتگو. من اگر نفس فعالیت این مجموعه را غیردموکراتیک بدانم، عملکرد شرافتمندانه و روشنفکرانه­ام دوری گزیدن از آن است (و البته به هیچ وجه به معنای انزوا و گوشه­نشینی کلی زندگی هم نیست). چند نفر از دوستانی که در برابر گزینشی عمل کردن تلویزیون در مورد فیلم­های انتخاباتی فریاد وامصیبتا سر میدهند، در مقام عمل خودشان از همکاری باهر بخش این رسانه سر باز می­زنند؟ حکایت غم نان است یا مثل همیشه شعاردادن راحت­تر است؟ چندنفر به پیشنهادهای تلویزیونی نه می­گویند؟ دیوار توجیه بلند است که ما با فلان نهاد همکاری می­کنیم - پولش را هم می­گیریم - ولی آن را شجاعانه نقد هم می­کنیم! چرا این نقد همیشه در حرف است و نمود عینی ندارد؟

3- از میان دوستان روشنفکری که از وزارت ارشاد گله دارند و برای ترغیب مردم به حمایت از کاندیدایشان، مثلا از ممیزی­های آینده می­ترسانندشان، چند نفر اگر جایزه­ی دولتی برای کتاب و نوشته­شان گرفته اند، آن را قبول نکرده اند یا پس داده اند؟ ارشاد اگر جایزه بدهد خوب است وگرنه بد؟ چند نفر خارج از منافع شخصی و بی­این که کتاب خودشان مشکلی داشته باشد، به چیزی اعتراض کرده اند؟ این روشنفکرها کجا بوده اند؟

4- از میان سینماگرانی که دلسوزانه برای کاندیدایشان فعالیت کرده اند - یا حتا نکرده اند - چند نفرشان به جوایز جشنواره­ی دولتی فجر و سیستم داوری آن در تمام این سال­ها اعتراض کرده اند؟ چند نفر جوایزشان را قبول نکرده اند یا پس فرستاده اند؟ چند نفر وقتی فیلم دوستشان - و نه خودشان! – به مشکل خورده، اعتراض کرده اند؟

5- چند نفر از دوستانی که امروز به دیگران سرکوفت می­زنند که به فکر عافیت و مال ومنال اند، در این مدت از سفرهای داخلی و خارجی­یی که خودشان هم می­دانسته اند تهش هیچ چیز نیست چشم پوشیده اند و به حساب جیب دیگری گردش نکرده اند؟ چند نفر بورسیه­های دولتی را نپذیرفتند؟ چند نفر از نویسنده­ها حقوق نشریات وابسته به وزارت­خانه­ها را نگرفته اند؟ چند نفر در هیچ مناقصه و مزایده­ی فرهنگی! شرکت نداشته اند؟ چند نفر از روشنفکرانمان به عشق دیدن یک کشور خارجی یک رزومه­ی کاری و تحصیلی و ... غیرواقعی برای خودشان درست نکرده اند؟

پرسش زیاد است. لطفا از این توضیح واضحات بگذریم که اطرافمان ده­ها نفر وجود دارند که بی هیچ ادعا و جنجالی سنگ زیرین آسیای فرهنگ اند، کمرشان خم شده و نفسشان بریده، صورتشان را با سيلی و حقوق ثابت ماهی ۱۰۰و ۱۵۰ هزار تومان سرخ ميکنند که امثال من بنشینیم و نظریه صادر کنیم. می­دانم و روی سخنم هم این خاموشان فروتن نیستند. این تنها سوزنی به خودم بود وجوالدوزی به دوستانم که این روزها بسیار طلبکار بوده اند و در هر قدم ادعايی داشته اند. به هر رو، مایی که میان این همه کار نوشتن را برگزیده ایم، آخرش همه عضو یک خانواده ایم. از خانواده­ی خودم که می­توانم گله کنم!­

ده دوازده روزی را که تهران نبودم، کاملا مجاب شدم که میشود بدون خیلی از چیزهایی که بهشان سخت عادت کرده ام گذراند و دل تنگ شد اما زندگی کرد ودر عین لذت از حضور در سبزی و پاکی طبیعت، حسرت روزهای آینده­ در تهران خاکستری را خورد.

این چند روزی را هم که برگشته ام، طبیعتا و در ادامه­ی ماه­های پیش، سوژه­ی سنگین انتخابات سوار زندگی عادی بوده است. نه من حوصله و قصد بحث سیاسی دارم و نه شمای خواننده­یی که به حتم دیگر از تمام منافذ بدنت بحث انتخابات بیرون میزند، می­خواهم کمی از تردیدهای اجتماعی­یی بنویسم که زاده­ی دریافت­های شخصی­ام هستند از محیطی زندگیم. شاید در نفس این حرف­ها چیزی اضافه بر تجربیات و دانسته­های دیگران نباشد، اما گاهی مکتوب کردن همین دقایق روزمره­ی عادی، هولناکی این گونه بودنمان را آشکارتر می­کند.

دیشب با چند نفر از دوستان ادبی در کافه­یی جمع بودیم تا از کتابی صحبت کنیم. صحبت پیش از آغاز، به انتخابات کشید و همه با میل یا اجبار شریکش شدند و دو سه نفر دیگر هم به ما پیوستند. بحث بیشتر بر سر نفس رای ندادن، رای دادن به کاندیدای منتخب قشر روشنفکر، یا انتخاب کاندیدای اقتدار بود. خانمی که به شدت از از کاندیدای منتخب روشنفکران دفاع می­کرد، در برابر آن دیگری که اصلا نمی­خواست رای بدهد، و در مقام پرسش و پاسخی دوستانه، بیشتر از داد و فریاد و عبارات «تو نمی­فمی، او می­فهمد، شما نمیفهمید، آنها نمی­فهمند»، و مسخره کردن بهره می­گرفت. اقای مقابل هم دور نبود که مشتش را روی میز بکوبد. مهم نیست این رفتارها مال طرفداران کدام جناح است، هولناکی قضیه دراین است که وقتی مایی که همه به لحاظ فرهنگی و سنی و تحصیلی و مالی و اجتماعی وفکری تقریبا در یک طبقه به سر میبریم، این گونه رفتار کنیم، وضعمان در مقابل آن دیگری­یی که یک راه شیری با ما فاصله دارد، چه خواهد بود؟ منی که زیر لوای دموکراسی حرف مخالف خودم را در یک گفتگو تحمل نمی­کنم، اگر به قدرت برسم در عمل با او چه خواهم کرد؟ اوی معتقد به دموکراسی با من چه می­کند؟ شاید دوستان در مقام توجیه بگویند که بحث همین است دیگر و طبیعی است. اما اصلا طبیعی نیست (طبیعی با معیارهای جوامع صادر کننده­ی کلمه­ی دموکراسی) که هنگام صحبت از دموکراسی نتوانیم با حداقل قوانین مکالمه با طرف مقابلمان سخن بگوییم: کم می­آوریم، عصبانی میشویم، مسخره می­کنیم، و از رگ گردن و وزن مشتمان سود میبریم. این ها همه البته چاشنی­های خیلی از گفتگوهایند، هر گفتگوی خطیری، اما متاسفانه در جمع 5، 500، 50 ،000 000 50 ما تبدیل به فعل غالب شده اند. من نمی­توانم دموکراسی را در یک گفتگوی دو نفره رعایت کنم، تویی که مقابل منی حتا همین حق ساده­ی حرف زدن من و وظیفه­ی ساده­ی گوش دادن خودت را رعایت نمی­کنی. او نمی­تواند بپذیرد که در محیط خانه­اش جز خودش دیگرانی هم هستند که به لحاظ افکار و عادات زندگی کهکشان­هایی بس دور از اویند. این­ها را حتا اگر در حرف شفاهی و مکتوب هم بپذیریم – که اتفاقا همه­مان ید طولایی در زندگی از روی کتاب و تئوری داریم – باز در آن دقیقه­ی طلایی آخر روح مستبدمان را لو می­دهیم. سقوط اخلاقی ما وحشتناک است. همین رفتار پیارسال و در میزگردی دانشگاهی در مورد هشت مارس و حقوق زنان نجام شد که میزنشینانش هم از معروفترین سردمداران فمینیستی ایران بودند و از آزادی زن حرف می­زدند (به نظرتان خیلی دیر نیست اگر شرح آن ماجرا را هم روی وبلاگم بگذارم؟). اصلا از همین نفس فضای وبلاگی آزادتر دیده اید یا شنیده اید (بر وزن پرسشی که از حاتم طایی شد که از خود کریم­تر دیده است یا شنیده است)؟ همه معطوف بحث فیلترینگ و سانسورهایی شده ایم که از بالا بر فضای وبلاگ اعمال می­شوند، اما همه­ی مساله که سانسور از بالا نیست. برای اعمال نظر بر روی همین دفترچه­یادداشت­هایی که ظاهرا حرف دلمان است – حالا با هر فونت و رنگ و شکل و نگارشی - باز پلیس­­ها و آمرینی از خود وبلاگ نویسها وجود دارند که خیلی وقت­ها اگر سرتان هم به کار خودتان باشد و راه خودتان را بروید و اسم هیچ کسی را هم نیاورید، خود را مجاز می­دانند که از همین حربه­های مسخره کردن، توهین کردن، نفی کردن، گذاشتن کامنت­های زشت یا بی­ربط، و در دلسوزانه­ترین شکل از دعوت به شکلی دیگر بودن، برای ساکت کردن صدایی که موافق میلشان نیست استفاده کنند (و توجیه عمل که همیشه فراوان است.) این قضایا که دیگر ربطی به سیاست ندارد، این­ها نشان دهنده­ی روح مستبد فرد ایرانی است که در پس ذهن خودش معتقد است سانسور خوب است به شرطی که من خودم اعمالش کنم!!

تردید بزرگ زندگیم همین جا شکل میگیرد: آیا اصلا ایرانی آمادگی پذیرش دموکراسی را دارد؟ اگر دارد، آیا باید چشم امید به بالادستی­یی بدوزد که بیاید و 10 سی سی دموکراسی توی مغزش تزریق کند؟ اگر ندارد، جایگزین آن چیست؟ تا چند صد سال دیگر ...؟

این بحث را ادامه خواهم داد با تمرکز بر جمله­ی دیگری که این روزها زیاد به گوش می­خورد: ما روشنفکرها باید ... .